Oprysk na choroby grzybowe truskawek – kiedy i czym wykonać?

Na choroby grzybowe truskawek oprysk wykonuje się głównie od początku kwitnienia do końca dojrzewania owoców, dostosowując terminy do pogody i objawów na roślinach. Najlepszy efekt daje połączenie profilaktyki (rozstawa, ściółkowanie, zarządzanie wilgotnością) z celowanym użyciem fungicydów i biopreparatów dobranych do konkretnej choroby, takiej jak szara pleśń, biała plamistość czy antraknoza. Jeśli chcesz lepiej zaplanować zabiegi i dobrać środek właściwy dla Twojej plantacji, przeczytaj poniższy poradnik.

Kiedy wykonać oprysk na choroby grzybowe truskawek?

W ochronie truskawek przed grzybami liczy się moment rozpoczęcia zabiegów. Patogeny infekują rośliny już od fazy początku kwitnienia, a nie dopiero wtedy, gdy zobaczysz pierwsze zgnilizny na owocach. Pierwsze opryski warto zaplanować na okres, gdy rozwiniętych jest około 10% kwiatów – wtedy grzybnia najłatwiej zasiedla tkanki, a Ty możesz zatrzymać ją na starcie. Później zabiegi powtarza się co kilka–kilkanaście dni, zależnie od presji chorób i długości karencji danego środka.

Silnie ryzykowne są okresy, gdy temperatura sięga 20–28°C, a rośliny długo pozostają mokre po deszczu, deszczowaniu lub przy gęstym zachwaszczeniu. W takich warunkach zarodniki grzybów, w tym rodzaju Colletotrichum odpowiadającego za antraknozę, kiełkują już po 10–12 godzinach zwilżenia roślin. W chłodniejszych dniach, np. przy 10°C, infekcja też jest możliwa, lecz wymaga nawet około 36 godzin mokrych liści i owoców, więc rozwój choroby spowalnia.

Największą uwagę trzeba zwrócić na trzy momenty sezonu: przed kwitnieniem, pełnię kwitnienia oraz początek dojrzewania owoców. W każdym z tych etapów inne organy truskawki są najbardziej wrażliwe, ale patogeny nadziemne (np. Botrytis cinerea wywołujący szarą pleśń czy Mycosphaerella fragariae odpowiedzialny za białą plamistość liści) korzystają z tej samej „furtki” – długotrwałej wilgoci na blaszkach liściowych, kwiatach i zawiązkach.

Jak rozpoznać choroby grzybowe, zanim zrobisz oprysk?

Bez trafnej diagnozy nawet najdroższy preparat nie da efektu. Objawy kilku chorób potrafią być łudząco podobne, zwłaszcza we wczesnych fazach. Warto więc oglądać rośliny systematycznie, a nie tylko w trakcie zbiorów. Pierwsze zmiany często widać na ogonkach liściowych, szypułkach kwiatowych i najmłodszych liściach – tam pojawiają się drobne nekrozy, które szybko powiększają się przy sprzyjającej pogodzie.

Szara pleśń

Za szarą pleśń odpowiada Botrytis cinerea. Atakuje liście, kwiaty i owoce. Na początku widoczne są brązowe, rozmyte plamy na płatkach i zawiązkach, później owoce gniją i pokrywają się szarym, pylącym nalotem – to grzybnia z zarodnikami. Przy silnym porażeniu całe grona owoców zamieniają się w „mumie”, a straty w plonie mogą sięgać kilkudziesięciu procent. Szczególnie zagrożone są plantacje gęsto posadzone, zacienione i długo utrzymujące wilgoć po deszczu.

Biała plamistość liści

Biała plamistość liści, wywoływana przez Mycosphaerella fragariae, objawia się latem i jesienią. Na liściach pojawiają się jasnoszare plamy z czerwonawą obwódką, początkowo drobne, które z czasem łączą się, powodując zasychanie blaszki. Choroba zimuje na porażonych liściach, więc nieusunięte resztki roślinne są rezerwuarem infekcji na kolejny sezon. Wilgotna pogoda i zbyt ciasne sadzenie bardzo sprzyjają rozwojowi tej choroby.

Antraknoza truskawki

Antraknoza, powodowana przez grzyby z rodzaju Colletotrichum, w ostatnich latach wysunęła się obok szarej pleśni na czoło zagrożeń. Patogen przeżywa w glebie nawet do 9 miesięcy bez rośliny-gospodarza, zasiedla także chwasty i resztki roślinne. Na ogonkach liściowych i rozłogach widać wydłużone, ciemne plamy obrączkujące tkanki, liście mają ciemnobrązowe plamki na brzegach, a owoce – okrągłe, zapadnięte, brązowe ogniska z charakterystycznymi pomarańczowo-łososiowymi skupieniami zarodników. Najgroźniejsze jest porażenie korony – na przekroju widać suchą zgniliznę z czerwono-brązowym zabarwieniem, co prowadzi do więdnięcia całych roślin.

Antraknoza rozwija się najszybciej w upale 20–28°C przy wilgotnej glebie i może w kilka tygodni zniszczyć całą plantację mateczną.

Czym opryskać truskawki na szarą pleśń i plamistości liści?

Dobór preparatu zależy od fazy rozwojowej roślin, rodzaju choroby oraz dostępnych w danym roku substancji czynnych dopuszczonych w rejestrze. Ważne jest, aby łączyć środki o różnym mechanizmie działania i nie powtarzać w nieskończoność tych samych substancji, bo grzyby szybko budują odporność. W 2026 roku wciąż obowiązuje podejście integrowanej ochrony – chemia ma uzupełniać profilaktykę, a nie ją zastępować.

Oprysk na szarą pleśń

Przy pierwszych zabiegach od początku kwitnienia dobrze sprawdza się preparat Teldor 500 S.C., który działa kontaktowo i ogranicza rozwój Botrytis cinerea. Standardowa dawka to 15 ml na 10 l wody, a okres karencji wynosi 1 dzień, co jest dużą zaletą w trakcie zbiorów. Można go stosować zapobiegawczo lub tuż po zauważeniu pierwszych objawów gnicia zawiązków, przy zachowaniu odstępów 7–10 dni między zabiegami.

Drugą grupą środków są preparaty do stosowania po kwitnieniu, jak Folpan 80 WG czy Switch 62,5 WG. Oba używane są podczas dojrzewania owoców, zwykle w odstępach około 7–10 dni, z karencją 3 dni dla truskawek. W praktyce hodowcy przeplatają te preparaty z innymi fungicydami, aby ograniczyć ryzyko powstania ras odpornych patogenu.

Oprysk na białą plamistość liści

Do zwalczania białej plamistości liści stosuje się m.in. Topsin M 500 S.C., Zato 50 WG czy Domark 100 EC. Topsin w formie zawiesiny wodnej można używać krótko przed kwitnieniem, w jego trakcie i po zbiorach – okres karencji wynosi 14 dni, więc wymaga dobrego planowania zabiegów przed rozpoczęciem masowych zbiorów. Zato 50 WG ma karencję 3 dni, a Domark 100 EC – 7 dni, dzięki czemu łatwiej dopasować opryski do tempa dojrzewania owoców.

W praktyce bardzo często jeden zabieg „obsługuje” kilka chorób równocześnie. Dlatego przy wyborze fungicydu warto sprawdzić, czy oprócz plamistości ogranicza on także szarą pleśń czy antraknozę. Pozwala to zmniejszyć liczbę oprysków i lepiej chronić liście, które odpowiadają za odżywienie całej plantacji.

Jak wykonać oprysk na antraknozę truskawek?

Antraknoza wymaga bardziej przemyślanej strategii, bo odpowiadające za nią gatunki rodzaju Colletotrichum występują w glebie, na chwastach, ale też na pozornie zdrowych sadzonkach, często w formie utajonej. Patogen w sprzyjających warunkach ma krótkie cykle rozwojowe i bardzo intensywnie zarodnikuje, więc zaniedbania szybko kończą się falą zgnilizn owoców i zamieraniem całych roślin.

Przy antraknozie oprysk musi być elementem szerszej strategii: zdrowe sadzonki, właściwe stanowisko, ściółkowanie i systematyczne usuwanie porażonych organów.

Jak łączyć opryski z zabiegami agrotechnicznymi?

W ochronie przed antraknozą nie wolno zaczynać od samej chemii. Najpierw trzeba unikać zakładania plantacji na ciężkich, podmokłych stanowiskach. Jeśli nie ma takiej możliwości, warto sadzić rośliny na wyższych zagonach, które szybciej obsychają. Rośliny nie mogą rosnąć zbyt gęsto, szczególnie odmiany silnie rosnące – wtedy w łanie długo utrzymuje się wysoka wilgotność. Warto użyć ściółki, np. słomy, by ograniczyć rozchlapywanie wody i przenoszenie zarodników z gleby na owoce.

Duże znaczenie ma czyste pole: chwasty mogą być bezobjawowym gospodarzem dla Colletotrichum, a gnijące owoce i liście stają się magazynem zarodników. Z tego powodu coraz częściej podczas zbiorów prowadzi się selekcję owoców do dwóch pojemników – handlowych i z objawami chorób. Te drugie nie mogą zostawać na plantacji. Podstawą jest też zakładanie plantacji ze zdrowych, kwalifikowanych sadzonek, bez utajonych infekcji w koronach.

Jak dobrać fungicyd na antraknozę?

Zabiegi przeciw antraknozie zaczyna się zwykle od początku kwitnienia, a czasem nawet tuż wcześniej, jeśli w poprzednim sezonie presja choroby była wysoka. Opryski powtarza się co 5–10 dni aż do końca dojrzewania owoców, dostosowując terminy do pogody – im więcej ciepła i opadów, tym odstępy między zabiegami powinny być krótsze. Preparaty dobiera się tak, aby oprócz antraknozy ograniczały jednocześnie szarą pleśń, mączniaka prawdziwego czy białą plamistość liści.

Przed każdym sezonem trzeba sprawdzić aktualny wykaz zarejestrowanych fungicydów w oficjalnym programie ochrony roślin na 2025/2026 rok. Informacje z poprzednich lat (np. o produktach typu Luna Sensation 500 SC czy innych fungicydach o szerokim spektrum) należy zawsze skonfrontować z aktualnymi zezwoleniami, dawkami i okresami karencji, bo część substancji jest stopniowo wycofywana z rynku.

Jak zarządzanie wilgotnością wpływa na skuteczność oprysków?

Choroby liści i owoców praktycznie zawsze korzystają z jednego czynnika: długo utrzymującej się wilgoci na roślinie. Dlatego zarządzanie wilgotnością to jedna z najtańszych i najskuteczniejszych metod wspierających każdy oprysk. Na suchym liściu kiełkuje niewiele zarodników, na mokrym – niemal każdy, który się tam znalazł. Właśnie z tego wynika sens wietrzenia tuneli, ograniczania zachwaszczenia czy rozsądnego stosowania okryć z folii i włókniny.

Uprawa w polu

Na odkrytej plantacji nie da się kontrolować deszczu, ale można ograniczyć rosę i długie zwilżenie liści. Im więcej chwastów i zbyt gęsto posadzonych roślin, tym wyższa wilgotność w dolnej części łanu. Liście schładzają powietrze, przez co szybciej osiągany jest punkt rosy – na blaszkach pojawiają się kropelki wody, idealne środowisko do kiełkowania zarodników. Zaskakująco często większym problemem jest właśnie rosa niż intensywny deszcz, bo po ulewie liście bywają wręcz „zalane”, co w niższej temperaturze hamuje metabolizm grzybów.

W uprawach przyspieszanych, osłanianych folią perforowaną lub włókniną, materiał okrywowy powinien być traktowany jak narzędzie, a nie stały element. Zbyt długie pozostawienie truskawek pod mokrym okryciem, zwłaszcza po zabiegach czy deszczu, gwałtownie zwiększa ryzyko infekcji. Dlatego w ciepłe dni plantację warto wietrzyć przez częściowe odkrywanie rzędów.

Uprawa pod osłonami

W tunelach lub szklarniach sterowanie wilgotnością jest jeszcze ważniejsze. Nie należy zamykać obiektu zbyt wcześnie wieczorem – lepiej dłużej wietrzyć i dać roślinom czas na obeschnięcie przed spadkiem temperatury. Na plantacjach ogrzewanych często stosuje się krótkie „przewietrzanie z grzaniem” przed nocą: uruchamia się ogrzewanie przy uchylonych wietrznikach, co pozwala szybko osuszyć liście i kwiaty. Każdy oprysk planowany na wieczór powinien kończyć się na tyle wcześnie, by rośliny nie wchodziły w noc całkowicie mokre.

Jak wzmocnić działanie oprysków biologicznymi i odżywczymi rozwiązaniami?

Im mniej dostępnych substancji czynnych fungicydów, tym ważniejsze stają się inne metody – biopreparaty, stymulatory odporności i nawożenie, które utrudnia grzybom infekcję. Chodzi o to, abyś nie polegał wyłącznie na jednym typie ochrony. Dobrze odżywiona, sucha i zasiedlona pożytecznymi organizmami roślina znacznie rzadziej pada ofiarą agresywnych patogenów.

Biopreparaty w podłożu i na liściach

W strefie korzeniowej można wprowadzić pożyteczne organizmy konkurujące z patogenami glebowymi. Przykładem jest preparat Polyversum WP, w którym wykorzystuje się działanie Pythium oligandrum. Organizm ten zasiedla strefę okołokorzeniową i konkuruje z patogenami powodującymi m.in. zgnilizny korzeni i korony. W nowych nasadzeniach sprawdza się moczenie sadzonek przed sadzeniem, a na starszych plantacjach – wiosenne podlewanie i opryski w temperaturze sprzyjającej aktywności pożytecznego grzyba.

Na częściach nadziemnych stosuje się preparaty oparte na inaktywowanych drożdżach, takie jak Romeo. Zawarte w nim struktury drożdżowe indukują odporność rośliny na infekcje Botrytis cinerea i mączniaka prawdziwego. Ważne jest wczesne zastosowanie – od fazy kilku liści (BBCH powyżej 12), zanim dojdzie do masowego kwitnienia. Środek nie pozostawia pozostałości i jest dopuszczony również w uprawach ekologicznych.

W późniejszym okresie sięga się po preparaty z żywymi drożdżami, np. Julietta opartą na Saccharomyces cerevisiae LAS02. Drożdże szybko zasiedlają powierzchnię liści i owoców, konkurując z zarodnikami patogenów o miejsce i składniki odżywcze. Dobrze działają zwłaszcza w wyższych temperaturach, w fazie BBCH 67–89, czyli od końca kwitnienia do zbiorów, głównie przeciw szarej pleśni.

Krzem, wapń, siarka i wzmocnienie odporności

W ochronie truskawek coraz większą rolę odgrywają nawozy o funkcji „barierowej”. Związki krzemu, szczególnie w formie soli kwasu ortokrzemowego, odkładają się w ścianach komórkowych tkanek okrywowych, utrudniając mechaniczne wnikanie strzępek grzybni. Preparaty krzemowe, stosowane dolistnie lub przez fertygację, tworzą dla zarodników trudną do sforsowania powierzchnię. W praktyce często używa się produktów typu Potasil Plus Krzem, które łączą funkcję odżywczą z ochronną.

Inną drogą jest zmiana odczynu powierzchni liści. Większość grzybów preferuje środowisko lekko kwaśne, więc alkalizacja liścia przy pomocy nawozów wapniowych utrudnia kiełkowanie zarodników. Związki wapnia hydrolizują w wodzie do form o zasadowym pH, co tworzy mniej przyjazne warunki dla patogenu. Uzupełnieniem są preparaty siarkowe w formie koloidalnej lub zmikronizowanej – siarka silnie wiąże wodę, „wysuszając” delikatne strzępki grzybni i prowadząc do ich obumarcia.

Do tego dochodzą środki zawierające fitohormony i aminokwasy, jak różne nawozy algowe czy odżywki aminokwasowe. Kilkukrotne zastosowanie w sezonie podnosi witalność roślin, poprawia regenerację po stresie (np. przymrozkach) i wzmacnia naturalne mechanizmy obronne wobec infekcji grzybowych. Przy dobrze zaplanowanej ochronie chemicznej tego typu preparaty pozwalają często ograniczyć liczbę oprysków stricte fungicydowych.

Jeśli połączysz starannie dobrany oprysk z zarządzaniem wilgotnością, eliminacją źródeł infekcji i wzmocnieniem roślin biopreparatami oraz nawozami funkcjonalnymi, Twoja plantacja truskawek będzie w dużo lepszej kondycji, a straty od chorób grzybowych wyraźnie spadną.